Bijlage 9. Aanbevelingen rekenkamer

Inleiding

Artikel 186a van de Provinciewet stelt: "Gedeputeerde staten zenden provinciale staten jaarlijks een overzicht van de aan gedeputeerde staten gedane voorstellen van de rekenkamer, vergezeld van hun standpunt daaromtrent en van de wijze waarop aan de voorstellen vervolg is gegeven."

In onderstaande overzicht treft u het hierboven bedoelde overzicht aan, met de stand van zaken in de afhandeling van de aanbevelingen aan GS die de Noordelijke Rekenkamer in haar rapporten heeft gedaan. U treft daarbij drie categorieën aan:

In het jaar afgehandelde NRK-aanbevelingen (door u reeds besloten via de berap en ten behoeve van dit jaaroverzicht ter info toegevoegd).
NRK-aanbevelingen waarvan nu wordt voorgesteld om deze als afgehandeld te beschouwen. Dit is dan ook als besluitpunt opgenomen bij de jaarstukken.
Stand van zaken in de opvolging van nog openstaande NRK-aanbevelingen.

In 2025 zijn geen aanbevelingen afgehandeld. Bij deze jaarstukken wordt wel voorgesteld om een aantal aanbevelingen als afgehandeld te beschouwen. Deze zijn hieronder als eerste aangegeven waarna de nog openstaande aanbevelingen volgen.

Onderwerp	Id.	Bron	Datum	Korte aanbeveling	Realistische einddatum afdeling	Status	Afhandeling
Categorie 2: Voorstel afgehandeld
Duurzame Landbouw	693	Noordelijke Rekenkamer	8-12-2020	Monitor de voortgang van het beleid en de maatschappelijke effecten. Maak de effecten van het beleid zichtbaar, zowel kwantitatief als kwalitatief, zowel om ervan te leren als ter verantwoording. Kies daartoe goede, meetbare en voor het beleidsdoel relevante indicatoren. Formuleer indicatoren voor de ecologische verduurzaming van de landbouw en voor de termijn waarop die moet plaatsvinden, in plaats van inspanningsindicatoren.	1-4-2026	Voorstel afgehandeld	In onze reactie op het onderzoek van de Noordelijke Rekenkamer is een uitgebreide beantwoording van wat er met de aandbeveling wordt gedaan opgenomen. Als vervolg is in de uitvoeringsagenda landbouw die op 8 juli 2025 naar de Staten is gestuurd, de vertaling naar concrete maatregelen voor verduurzaming opgenomen. Hierbij wordt de voortgang van het beleid en de maatschappelijke effecten in beeld gebracht. Daarnaast wordt er gewerkt aan de monitoring van provinciale interventies in het landelijk gebied. Deze zullen worden gebaseerd op de onderliggende beleidsbrieven en zullen effecten van de interventies inzichtelijk maken. Hiermee beschouwen we deze aanbeveling als afgedaan.
Duurzame Landbouw	695	Noordelijke Rekenkamer	8-12-2020	Vertaal succesvolle ervaringen in subsidieverlening.	1-4-2026	Voorstel afgehandeld	Op het gebied van (duurzame) landbouw zetten wij in op tenders vanuit het Nationaal Strategisch Plan / Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (NSP/GLB) (www.toekomstglb.nl), waarbij wij ervaringen van eerdere tenders meenemen t.b.v. het opstellen van de nieuwe tenders en borging voor een effectievere besteding. Datzelfde geldt voor het ANLb, waarbij het stelsel agrarisch natuurbeheer landelijk aan verandering onderhevig is en wij actief samen met het ministerie meedenken over een effectievere besteding hiervan. In de beleidsbrief Landbouw Fryslân 2025-2030 (PS 29 januari 2025) en de daarbij behorende uitvoeringsagenda Landbouw 2025-2030 (PS brief 8 juli 2025) zijn de eerdere succesvolle ervaringen verwerkt. Daarmee beschouwen we deze aanbeveling als afgehandeld.
NRK/ Ruimte voor inbreng	738	Noordelijke Rekenkamer	28-4-2021	Vraag Gedeputeerde Staten het beleidskader burgerparticipatie periodiek te evalueren.	1-4-2026	Voorstel afgehandeld	Het resultaat van het evaluatieproces rond de beleidsbrief participatie is op 8 juli 2025 gedeeld met uw Staten via onze brief met kenmerk 02387614. Deze evaluatie betreft de periode januari 2023 tot 1 juli 2025. Het participatiebeleid zal hierna tweejaarlijks geëvalueerd worden. Hiermee beschouwen we deze aanbeveling als afgehandeld.
Uit het oog, uit het hart? Revolverende fondsen in de provincie Fryslân	754	Noordelijke Rekenkamer	23-6-2021	Evalueer bestaande en nieuw op te richten revolverende fondsen eens per vier jaar, bij voorkeur in het eerste jaar van een collegeperiode.	1-4-2026	Voorstel afgehandeld	FSFE: Provinciale Staten hebben in 2025 besloten om het FSFE met 5 jaar te verlengen t/m 2034. Onderdeel van de verlenging was een evaluatie. In 2028 volgt een nieuwe evaluatie. FOM: De FOM is op 8-8-2022 geëvalueerd door K+V in "Een blik op de toekomst 2018-2021". De eerstvolgende evaluatie staat gepland voor 2026. Daarmee worden deze fondsen eens in de 4 jaar geevalueerd en beschouwen we deze aanbeveling als afgehandeld.
Op zoek naar de maatschappelijke effecten van de NOM	794	Noordelijke Rekenkamer	12-7-2023	PS, zorg voor zicht op maatschappelijke effect NOM, creëer betrouwbaar zicht op daadwerkelijk opgetreden maatschappelijke effecten van de NOM. GS, faciliteer PS daarin en bespreek vervolgens aan de hand van de wensen van PS met de NOM hoe het zicht op maatschappelijke effecten kan worden vormgegeven. Koppel dit daarna terug aan PS.	1-7-2025	Voorstel afgehandeld	Het ministerie van EZK heeft aangegeven de (maatschappelijk) KPI's voor de landelijke ROMS niet te kunnen invullen en dit vraagstuk is eind 2024 teruggelegd bij de regio's. Op 8 november 2024 is het Strategisch Kader voorgelegd aan PS. Hierin is verwezen dat we de KPI's daarin hebben opgenomen. Het Strategisch Kader is in februari 2025 definitief vastgesteld. In het jaarverslag van de NOM over 2025 is zichtbaar dat ze weer een slag hebben gemaakt op dit gebied. Hiermee beschouwen we deze aanbeveling als afgehandeld.
Achter de coulissen	796	Noordelijke Rekenkamer	28-2-2024	Richt een systeem in om structureel te monitoren op de mate van realisering van doelstellingen. Vraag van instellingen de hiervoor relevante gegevens. Informeer Provinciale Staten hierover op een daarvoor geëigend moment en op bij de cultuursector passende wijze.	1-7-2025	Voorstel afgehandeld	Deze aanbeveling werken we vooral uit in de Fryske Kultuermonitor. De Kultuermonitor (https://planbureau.frl/monitoren/cultuur) is in het voorjaar van 2025 gepubliceerd. Hiermee beschouwen we deze aanbeveling als afgehandeld.
'Water(s) noden': een onderzoek naar de invloed van water op de ruimtelijke afwegingen in Fryslân	824	Noordelijke Rekenkamer	28-1-2026	GS, laat de waterschappen jaarlijks een rapportage opstellen met (aan de hand van meetbare indicatoren) de stand van zaken van de uitvoering van het waterbeheerprogramma. Bespreek jaarlijks met het DB van het Wetterskip of de uitvoering op koers ligt.		Voorstel afgehandeld	Deze aanbeveling is niet overgenomen door GS. Wij zien namelijk de meerwaarde van een bestuurlijke samenwerking gebaseerd op het voeren van het open gesprek. Waar aanleiding is voortgang in de uitvoering ook bestuurlijk te bespreken, maken we dat onderdeel van dit gesprek. Hiermee beschouwen we deze aanbeveling als afgehandeld.
Categorie 3: Stand van zaken openstaande aanbevelingen
Grondbeleid	231	Noordelijke Rekenkamer	30-9-2012	PS Evalueer na afronding van de grondverwervingstrajecten de gecombineerde inzet van vrijwillige aankoop en kavelruil in de diverse projecten om te bezien of de verwachte voordelen (lagere prijstelling, tijdswinst en maatwerk) inderdaad zijn behaald	30-12-2020	In behandeling	De provincie is werkzaam in diverse gebiedsprocessen vanuit verschillende provinciale doelen. Om haar doelen te bereiken heeft zij grond nodig voor omvorming, ruil en compensatie. Zij doet middels vrijwillige grondverwerving (opkoop en verplaatsen) m.u.v. voor de realisatie van infrastructuur, waarvoor onteigening ingezet kan worden. Evaluatie leert ons dat in de afgelopen jaren met vrijwillige verwerving en kavelruil resultaten zijn geboekt. Het is echter wel duidelijk dat elke transactie maatwerk vraagt en daarmee veel doorlooptijd kost. Met diverse landbouweigenaren zijn we tot overeenstemming voor een opkoop of verplaatsing gekomen. Het is echter niet de vrijwillige aankoop of kavelruil die maakt dat er (eerder) verworven kan worden, maar meer de autonome ontwikkelingen, de persoonlijke- en marktsituatie, zoals wel of niet bedrijfsopvolging, stijgende marktrentes en grondprijzen, derogatie, robuustheid van het bedrijf, nieuw politiek bestuur, etc. maakt vaak dat wij wel of niet tot een overeenkomst komen. Duidelijkheid in verwerving kan alleen worden gegarandeerd door middel van volledige schadeloosstelling. Lagere prijsstelling is voor een overheid niet mogelijk want ons aanbod is altijd marktconform. Wij zijn echter wel flexibel in de voorwaarden van een overeenkomst, zoals voortgezet gebruik voor een periode, verkoop van een deel van het bedrijf, behoud van de boerderij, ondersteuning van verandering in bestemmingsplan, rood-voor-rood etc.
Verdeling onder hoogspanning	656	Noordelijke Rekenkamer	27-5-2020	Als in de toekomst nieuwe zoekgebieden voor grootschalige windparken op land worden aangewezen, stel dan een strategisch beleidskader vast. In een dergelijk beleidskader kunnen verschillende alternatieve zoekgebieden met elkaar worden vergeleken en kan beargumenteerd een definitieve keuze voor de zoekgebieden worden gemaakt.	31-12-2026	In behandeling	Het aanwijzen van zoekgebieden voor windenergie kan onderdeel uitmaken van de actualisatie van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI). De POVI is een strategisch beleidsdocument voor de fysieke leefomgeving. Behandeling van de POVI in PS is gepland voor september 2026.
Verdeling onder hoogspanning	657	Noordelijke Rekenkamer	27-5-2020	Wanneer in de toekomst nieuwe locaties worden aangewezen voor ontwikkeling van windparken, is het aan te raden hierbij in een vroeg stadium burgers en maatschappelijke organisaties te betrekken.	30-12-2026	In behandeling	Het aanwijzen van zoekgebieden voor windenergie kan onderdeel uitmaken van de actualisatie van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI). De POVI is een strategisch beleidsdocument voor de fysieke leefomgeving. Behandeling van de POVI in PS is gepland voor september 2026.
Duurzame landbouw	694	Noordelijke Rekenkamer	8-12-2020	Houd bij welke projecten door middel van provinciale bijdragen mogelijk zijn gemaakt en wat de resultaten daarvan waren. Maak als provincie beter zichtbaar wat de relatie is tussen de provinciale inspanningen (output) en het maatschappelijke effect (outcome). Dit is nodig om te weten of het beleid doeltreffend en doelmatig is. Informatie hierover kan op diverse manier verkregen worden.	31-12-2026	In behandeling	De aanbeveling spreekt over maatschappelijk effect (outcome). Wij constateren dat het gewenste maatschappelijk effecten aan verandering onderhevig zijn. We zien een verschuiving naar de maatschappelijke wens voor een groter pallet aan diversiteit van agrarische bedrijfsvoeringen. Desalniettemin is in de afgelopen jaren een projectenlijst bijgehouden waarin projecten die door (onder andere) de provincie zijn gefinancierd zijn opgenomen. Ook in het GLB wordt een duidelijk overzicht gegeven van de projecten en de resultaten hiervan. Op basis van de nieuwe beleidsbrief Landbouw Fryslân 2025-2030 en de daarbij behorende uitvoeringsagenda zullen wij de aanbeveling effectueren.
Uit het oog, uit het hart? Revolverende fondsen in de provincie Fryslân	753	Noordelijke Rekenkamer	23-6-2021	Gedeputeerde Staten, informeer Provinciale Staten structureel over de maatschappelijke resultaten van revolverende fondsen. Dit kan door de jaarstukken van de revolverende fondsen standaard naar Provinciale Staten te sturen, voorzien van een toelichtende notitie waarin Gedeputeerde Staten de link leggen tussen revolverend fonds en provinciale doelen en doelbereiking (voorbeeld Drenthe). Een andere mogelijkheid is om de maatschappelijke resultaten aan de hand van overzichtelijke en in de tijd niet-wijzigende indicatoren op te nemen in de paragraaf verbonden partijen.	1-6-2026	In behandeling	FSFE: PS worden jaarlijks na de aandeelhoudersvergadering (mei) op de hoogte gebracht van de jaarstukken van het FSFE. FOM: In de Ava NOM d.d. 5 februari 2025 is het meerjarenplan en jaarplan 2025 vastgesteld waarin concreet staat dat de aandeelhouders jaarlijks proactief geïnformeerd gaan worden. Door dit nu in het meerjarenplan vast te leggen kunnen we de NOM hier ook op vergen. De methodiek daarvoor laten we over aan de NOM. De inschatting is dat de FOM dit dan vervolgens ook kan gaan toepassen in 2026 (verwachting 1-6-2026).
Uit het oog, uit het hart? Revolverende fondsen in de provincie Fryslân	755	Noordelijke Rekenkamer	23-6-2021	Treed in overleg met de fondsen over de mogelijkheden die de Europese Commissie biedt om geoorloofde staatssteun te verstrekken. Het meest voor de hand liggend zijn de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV). Overweeg om daar meer gebruik van te maken. De AGVV maakt het onder bepaalde voorwaarden mogelijk staatssteun te verstrekken aan het MKB en ondernemingen die zich op ontwikkeling en innovatie richten.	31-12-2026	In behandeling	FSFE: De mogelijkheden die de AGVV biedt zijn meegenomen bij het voorstel tot verlenging en aanpassing van FSFE in 2025. FOM: De gesprekken hierover zijn nog niet op managementniveau gehouden. We moeten ambtelijk over het onderwerp Staatsteun en AGVV nog kennis verzamelen. We gaan dit meenemen in de evaluatieopdracht van de fondsen, ook met het het oog, hoe andere gelijksoortige fondsen hierop acteren. De einddatum is daarom op eind 2026 gezet.
DoeMee-onderzoek naar klachtbehandeling	799	Noordelijke Rekenkamer	24-5-2024	Zorg dat de provincie leert van klachten, houd hiervoor in een eenvoudig systeem de klachten bij en breng hierbij categorieën aan, bijvoorbeeld per beleidsterrein en tegen wie de klacht zich richt. Registreer het aantal klachten per categorie per jaar. Reflecteer periodiek op de klachten, bewerkstellig leereffect zonder bureaucratie en registreer dat leereffect. Deel de klachtregistratie met Provinciale Staten.	31-5-2025	In behandeling	In de geest van de aanbeveling voegt de dienst voortaan een overzicht toe aan het Jaarverslag van de Commissie voor bezwaar- en beroepschriften en klachten van de provincie Fryslân. Het overzicht - in de vorm van bijgevoegd format - kan worden gebruikt om eventuele leereffecten beter te identificeren en te monitoren. Het jaarverslag wordt jaarlijks in het late voorjaar door GS aan PS aangeboden.
DoeMee-onderzoek naar klachtbehandeling	800	Noordelijke Rekenkamer	24-5-2024	Zorg bij verbonden partijen voor een adequate klachtprocedure en streef ernaar dat verbonden partijen dezelfde werkwijze als in de vorige aanbeveling geschetst, hanteren.	1-1-2027	In behandeling	De afhandeling van deze aanbeveling wordt meegenomen in de actualisatie van het protocol verbonden partijen.
Verlangen naar Zee (HaZ)	804	Noordelijke Rekenkamer	27-11-2024	Bepaal bij het opstellen van projecten alle relevante schaalniveaus waarop effecten plaatsvinden, weeg die effecten tegen elkaar af en neem die afweging mee in de onderbouwing van de voorstellen aan Provinciale Staten.		In behandeling
Verlangen naar Zee (HaZ)	805	Noordelijke Rekenkamer	27-11-2024	Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten, maak ingeval van een burgerinitiatief op zo kort mogelijke termijn afspraken met initiatiefnemers en zo mogelijk andere belanghebbenden, over taken, bijdragen en verantwoordelijkheden van elk van de betrekken partners, evenals de manier van omgaan met conflicten; spreek wederzijdse verwachtingen uit. Leg die afspraken en intenties vast in een overeenkomst en maak daarin ook afspraken over de ruimte voor gezamenlijk leren en ontwikkelen.		In behandeling
Verlangen naar Zee (HaZ)	806	Noordelijke Rekenkamer	27-11-2024	Gedeputeerde Staten, draag bij grote ruimtelijke projecten zorg voor een adequate informatie-voorziening aan Provinciale Staten, ook voor wat betreft bestuurlijke dilemma's en spanningen.		In behandeling
Af- en toezicht: onderzoek naar energiebesparingsplicht bij bedrijven onder gemeentelijk en provinciaal toezicht	818	Noordelijke Rekenkamer	26-11-2025	GS, B&W en FUMO, geef energietoezicht een hogere en blijvende prioriteit, stem de mate van toezicht af op de doelstellingen voor de energiebesparingsplicht en maak afspraken over structurele bekostiging van energietoezicht bij zowel reguliere als majeure risicobedrijven		In behandeling	Energietoezicht maakt deel uit van het totale pakket van toezicht bij bedrijven dat bij de FUMO is belegd. Gedurende het jaar zal gemonitord worden of de inzet voor projecten op het gebied van toezicht op de energiebesparingsplicht geïntegreerd in het reguliere toezicht worden uitgevoerd.
AF- en toezicht: onderzoek naar energiebesparingsplicht bij bedrijven onder gemeentelijk en provinciaal toezicht	819	Noordelijke Rekenkamer	26-11-2025	FUMO, maak inzichtelijk hoeveel energiebesparing en CO2-reductie energiecontroles daadwerkelijk opleveren bij gecontroleerde bedrijven en instellingen.	1-7-2027	In behandeling	In de UHS Fryslân zijn een aantal doelstellingen met indicatoren opgenomen specifiek voor energietoezicht. In het jaarverslag uitvoeringsprogramma 2026 basistaken wordt daarop gerapporteerd.
Af- en toezicht: onderzoek naar energiebesparingsplicht bij bedrijven onder gemeentelijk en provinciaal toezicht	820	Noordelijke Rekenkamer	26-11-2025	GS en B&W, zorg voor inzicht in de effecten van het energietoezicht en in de factoren die bedrijven en instellingen remmen in de naleving van de energiebesparingspllicht.	1-7-2026	In behandeling	Het inzicht in de door bedrijven beoogde duurzame energiebronnen is opgenomen in de duurzaamheidsrapportage in de jaarstukken.
'Water(s)noden': een onderzoek naar de invloed van water op de ruimtelijke afwegingen in Fryslân	821	Noordelijke Rekenkamer	28-1-2026	Werk het principe van water en bodem sturend verder uit binnen de gebiedsprocessen van het FPLG.		In behandeling	Hieraan wordt in hoofdlijnen invullingen gegeven binnen de POVI met de aandacht die gegeven wordt aan het belang van water vasthouden op de hogere zandgronden en de aanpak van het veenweidegebied.
'Water(s) noden': een onderzoek naar de invloed van water op de ruimtelijke afwegengen in Fryslân	822	Noordelijke Rekenkamer	28-1-2026	Ontwikkel een afwegingskader - waar water en bodem sturend onderdeel van is-, dat bevoegde gezagen als hulpmiddel gebruiken bij het vaststellen van vergunningen en ruimtelijke plannen.		In behandeling	De op te stellen provinciale omgevingsvisie zal richting bieden ind e manier waarop en de mate waarin water en bodem sturend zijn in de ruimtelijke ordening. Verdere concretisering krijgt een plek in het provinciale regionale water en bodem programma en waar nodig in de provinciale omgevingsverordening.
'Water(s) noden': een onderzoek naar de invloed van water op de ruimtelijke afwegingen in Fryslân	823	Noordelijke Rekenkamer	28-1-2026	PS en GS, tref bij actuele risico's voor de grond en oppervlaktewaterkwaliteit zelf maatregelen. Maak daarbij gebruik van het juridische instrumentarium onder de omgevingswet.		In behandeling	Ook voor inzet van juridisch instrumentarium voor behalen van waterkwaliteitsdoelen van grond- en oppervlaktewater geldt, dat de provinciale omgevingsvisie hier richting in kan geven. Nadere uitwerking zal plaatsvinden in het provinciaal regionaal water en bodem programma en provinciale omgevingsverordening.