Programma 1: Bestuur

Commissaris van de Koning A.A.M. Brok en gedeputeerden E. Folkerts, M.A.C. de Vries en R.F.  Douwstra.

Het openbaar bestuur staat onder druk. Van natuur en landbouw tot woningbouw, energie en klimaat, demografische ontwikkelingen en leefbaarheid, maar ook de impact van maatschappelijke polarisatie op de veilige uitoefening van de publieke taak: de vraagstukken waar de overheid zich voor gesteld ziet zijn divers en veelomvattend. Ze beperken zich niet tot gemeente- of provinciegrenzen, waardoor samenwerking in regio’s een vereiste is om deze opgaven op te lossen. Gelijktijdig brokkelt het gezag van de overheid af, doordat mensen de overheid minder vertrouwen en staat de uitvoeringskracht van decentrale overheden onder druk.

In 2025 zetten wij ons op verschillende wijzen in voor de bestuurskracht van en in de provincie Fryslân. Dit deden wij in de rol van toezichthouder op onze lokale mede-overheden, maar ook als samenwerkpartner. In 2025 stelde PS een hernieuwde visie op de kwaliteit van openbaar bestuur vast. Eveneens werden de eerste stappen gezet in het verbeteren van de belangenbehartiging (Public Affairs) voor Fryslân.

• Nota samenwerkingsrelaties (2013)
• Beleidsbrief Recht om uit te dagen (2017)
• Startnotitie Regionale Samenwerking (2020)
• Beleidsbrief grote integrale maatschappelijke initiatieven (2020)
• Beleidsbrief participatie  (inclusief Participatiehandreiking) (2023) 
• Beleidsnota Kwaliteit Openbaar Bestuur (2025) 

Onderstaande verbonden partij(en) leveren een bijdrage aan de doelen en resultaten van dit programma. Een overzicht van de verbonden partijen en meer informatie hierover staan in paragraaf 5 van deze begroting.

• Vereniging Interprovinciaal Overleg (IPO), Den Haag
• Vereniging naar Belgisch recht Huis van de Nederlandse Provinciën, Brussel (België)
• Gemeenschappelijke Regeling Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN), Groningen
• Gemeenschappelijke Regeling Noordelijke Rekenkamer (NRK), Assen
• Gemeenschappelijke Regeling Waddenfonds
• Omgevingsberaad Waddengebied (OBW)
• Regioboard Noordoost Fryslân

Toelichting
De toelichting op de grootste afwijkingen staat bij de afzonderlijke beleidsvelden.

Toelichting
Reserve fractieondersteuning
Fracties hebben personeel in dienst en de hoogte van de subsidie die een fractie ontvangt is gebaseerd op de fractiegrootte. Door een nieuwe samenstelling van PS op basis van de verkiezingsuitslag kan de omvang van de fracties wijzigen. Sommige fracties hebben dan niet meer voldoende budget om (al) het fractiepersoneel in dienst te houden. De medewerkers hebben dan recht op ontslag- of transitievergoeding. Om te voorkomen dat fracties in de financiële problemen komen als er na verkiezingen personeel ontslagen moet worden, worden middelen die niet benut worden voor fractieondersteuning in een reserve gezet om eventuele vergoedingen te betalen. De reserve is op een dusdanig niveau dat er geen middelen aan toegevoegd zijn in 2025. Zolang er geen gebruik gemaakt wordt van de reserve, wordt het huidige niveau in stand gehouden.

Toelichting
Voorziening Waardeoverdracht pensioenen GS leden
Dit betreft de voorziening voor pensioenen van (voormalige) GS-leden. 

De pensioenen van GS-leden zijn momenteel afzonderlijk wettelijk geregeld in de Algemene pensioen- en uitkeringswet politieke ambtsdragers (Appa). De regering heeft besloten dat met de invoering van het nieuwe pensioenstelsel, de Wet toekomst pensioenen (Wtp), ook de Appa-pensioenaanspraken van politieke ambtsdragers ondergebracht moeten worden bij pensioenfonds ABP. Dit zal per 1 januari 2028 plaatsvinden. De Wtp stelt fondsfinanciering verplicht. Om de overstap naar fondsfinanciering voor de Appa-pensioenen mogelijk te maken, is het noodzakelijk om op het moment van overgang naar het ABP de eerder opgebouwde pensioenaanspraken af te financieren via een eenmalige kapitaalstorting aan het ABP. Dat betekent dat de betreffende voorzieningen per die datum toereikend moeten zijn. Volgens het transitieplan is € 8.021.000,- nodig om het huidige bestand conform de Wtp per 1 januari 2025 om te zetten in kapitalen bij het ABP. Dit heeft in 2025 geleid tot een extra storting van € 938.000,-.

Toelichting
OP Omgevingsberaad Waddengebied diverse reserveringen
De provincie Fryslân is kassier voor het Omgevingsberaad Waddengebied, waar naast Fryslân ook Groningen, Noord-Holland, de waddengemeenten, waterschappen en het Rijk aan bijdragen.

OP Samenwerkingsverband IKW
De provincie Fryslân is kassier voor het Samenwerkingsverband t.a.v. de uitvoeringskosten Investeringskader Waddengebied (IKW). Hieraan dragen naast Fryslân ook de provincies Groningen en Noord-Holland aan bij.

OP SCW Secretariaat Stuurgroep Waddenprovincies
De provincie Fryslân is tevens kassier voor het Secretariaat Stuurgroep Waddenprovincies waar naast Fryslân ook Groningen en Noord-Holland deelnemen.