Paragraaf 8. VTH taken

Deze paragraaf bevat een nadere toelichting op de vergunningverlenende -, toezichthoudende en handhavingstaken (VTH taken) van de provincie.  Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de term VTH vervangen door U&H: uitvoering en handhaving. 

Uitvoering is het nieuwe begrip voor vergunningverlening, onder Handhaving valt zowel toezicht als handhaving. Voor de leesbaarheid zal in deze paragraaf ook nog het begrip VTH-taken worden gehanteerd.

Gedeputeerde Staten is het bevoegde bestuursorgaan voor de uitvoering van VTH taken. De juridische grondslag hiervoor ligt in landelijke wetgeving en provinciale verordeningen. 

De feitelijke uitvoering van VTH taken wordt deels uitgevoerd binnen de provinciale organisatie  en deels door de uitvoeringsdiensten FUMO en ODG.
Bij de FUMO  (Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing) is een breed pakket aan milieutaken ondergebracht. Dit betreft voornamelijk VTH-taken en de advisering op specialistische terreinen als externe veiligheid, bodem en geluid.
De ODG (Omgevingsdienst Groningen) is één van de zes omgevingsdiensten die is aangewezen als Seveso-omgevingsdienst (voorheen als Brzo-omgevingsdienst aangeduid op grond van het Besluit risico’s zware ongevallen, onder de Omgevingswet is dit Seveso geworden). De ODG is onder meer belast met de uitvoering van VTH-taken voor de majeure risicobedrijven in de drie Noordelijke provincies.

Gedeputeerde Staten hebben aan de ambtelijke provinciale organisatie en de FUMO en ODG mandaat verleend, zodat zij de aan hen opgedragen taken kunnen uitvoeren.  Over gevoelige zaken vindt overleg en afstemming met de verantwoordelijk portefeuillehouder plaats. In het Interbestuurlijk Programma Versterking VTH stelsel (IBP VTH) is een uniform model-mandaat ontwikkeld. GS heeft inmiddels het mandaat aan het dagelijk bestuur van de FUMO geactualiseerd. De nieuwe mandaatregeling is per 1 januari 2026 in werking getreden. Met de provincies Groningen en Drenthe vindt afstemming plaats over het mandaat aan de ODG voor de uitvoering van de Seveso-taken, de voorbereidingen voor een nieuwe mandaatregeling aan de ODG zijn gestart en zal in 2026 ter besluitvorming worden voorgelegd.

Het karakter van het VTH instrumentarium maakt dat er veelal sprake is van een indirecte bijdrage aan de realisatie van doelen uit de verschillende beleidsvelden. De basisgedachte is dat normconform gedrag, een goede naleving van wet- en regelgeving, bijdraagt aan veiligheid, gezondheid en een duurzame leefomgeving. Zo versterkt een goede uitvoering van VTH taken de naleving van wet- en regelgeving en wordt  met de inzet van het VTH instrumentarium bijgedragen aan de realisatie van doelen uit de beleidsvelden:

• 2.3 Instandhouding provinciale infrastructuur;
• 3.1 Natuur;
• 4.2 Water en Bodem;
• 4.3 Milieu
• 4.4 Energietransitie
• 5.1 Economie

Voor de uitvoering van de VTH taken stellen Provinciale Staten verordeningen (zoals de Omgevingsverordening en de Wadloopverordening) en Gedeputeerde Staten uitvoeringsbeleid  (UHS strategie) vast.  Dit volgt uit afdeling 13.2 van het Omgevingsbesluit.  Het beleid is in de volgende documenten vastgelegd:

• Uitvoering & Handhavingsstrategie provincie Fryslân 2025-2028;  Hierin is het algemene beleidskader voor de uitvoering van de VTH taken opgenomen. De UHS beschrijft de uitgangspunten, doelen (wat) en strategieën (hoe) voor de uitvoering van VTH-taken. Dit beleid is van toepassing op alle VTH taken waarvoor GS het bevoegd gezag is en welke door de eigen organisatie en deels door de FUMO worden uitgevoerd (de zogenaamde plustaken).  De U&H strategie is eind 2024 door GS vastgesteld.
• Uitvoering & Handhavingsstrategie Fryslân 2025-2028; Dit beleidsdocument bevat het uniforme beleid voor de provinciale en gemeentelijke VTH-taken. Het omvat uitvoeringsbeleid voor de basistaken die door de FUMO worden uitgevoerd en wettelijk gezien bij een omgevingsdienst moeten worden belegd. 
• Uitvoering & Handhavingsstrategie Noordelijke maat; Hierin is het beleidskader opgenomen voor de majeure risico-bedrijven (Seveso bedrijven) waarvan de VTH-taken door de ODG worden uitgevoerd in de drie Noordelijke provinciën. Dit beleidsdocument is in 2019 ingevoerd, in 2025 is een traject gestart om gezamenlijk met de provincie Groningen en Drenthe de Noordelijke maat te actualiseren en opnieuw vast te stellen (voor de periode 2027-2033).

Wat wilden we bereiken?

De wet- en regelgeving waarin GS als het bevoegde gezag is aangewezen bevat specifieke doelen. GS heeft medebewind voor deze landelijke regelgeving en streeft op deze doelen goede naleving na. 
De Omgevingswet biedt overheden keuzeruimte om doelen voor de leefomgeving te bereiken. In de POVI is een strategische en lange termijn visie voor de fysieke leefomgeving opgenomen. Vanuit het Rijk wordt gewerkt aan een Nationaal Milieu Programma wat vertaald dient te worden naar regionaal niveau.  Deze vertaling vindt zijn weg  via de instrumenten uit de VTH-beleidscyclus en wordt uitgewerkt in de U&H strategie. Daarin is voor verschillende onderwerpen nader uitgewerkt op welke wijze een bijdrage wordt geleverd aan wettelijke en andere beleidsdoelen door een goede uitvoering van de wettelijke taken vergunningsverlening, toezicht en handhaving en wordt een bijdrage geleverd aan een veilige,  gezonde en duurzame leefomgeving.  Daarom wordt een versterking en borging van de VTH beleids- en operationele cyclus nagestreefd.

De UHS is uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. Het  jaarlijkse uitvoeringsprogramma bevat een meer gedetailleerde uitwerking van de verwachte resultaten en de daarvoor benodigde inzet vanuit de provinciale organisatie, de FUMO en de ODG. In jaarverslagen wordt na afloop gerapporteerd aan - en verantwoording afgelegd door - Gedeputeerde Staten over de uitvoering van de VTH-taken. Het verslag is tevens een belangrijk evaluatiemoment: ligt de uitvoering op koers, is er aanleiding om te (her)prioriteren en/of doelen bij te stellen.