Programma 3: Natuur en Landbouw

Toelichting
1. Bossenstrategie: Het gaat hier om uitvoering van het Maatregelenpakket Landelijk Gebied, onderdeel Bomen en Bos. Dit is gestart in 2025 en loopt tot eind 2028. In de tabel is aangegeven welke tussentijdse resultaten zijn gehaald. De doelwaarde bosuitbreiding van 30  ha is de opgave buiten NNN. De gerealiseerde 50 ha is de totale realisatie binnen NNN.  Voor de overige maatregelen uit het maatregelenpakket worden op dit moment subsidieregelingen voorbereid. Deze zullen in het eerste kwartaal 2026 worden opengesteld. Voor de bosrevitalisering binnen NNN heeft in 2025 een subsidieregeling open gestaan. Op basis van deze regeling wordt 140 hectare bos gerevitaliseerd. Dit is naar verwachting eind 2026 afgerond. 

1. Realisatie NNN: zie toelichting bij stand van zaken gewenste resultaten hiervoor.

3. Uit gegevens van BIJ12 Faunazaken blijkt dat de schade in kilogram droge stof in 2025 met 56% is toegenomen ten opzichte van het gemiddelde over de seizoenen 2017/17 t/m 2022/23. De schade (kg ds) aan voorjaarsgras (eerste snede) is gestegen met 37% en de schade aan zomergras (veroorzaakt door grauwe gans) is met 303% gestegen ten opzicht van genoemd gemiddelde. Ten opzichte van het voorgaande schadejaar 2024 bedragen deze stijgingen resp. 1% en 33%. De stijging in schade wordt met name veroorzaakt door een toenemend aantal aanvragen om tegemoetkoming. Waarbij het aantal aanvragen om tegemoetkoming bij zomergras sterker is toegenomen dan bij voorjaarsgras (resp. 164% en 20% stijging). Hierin weerspiegelt zich de forse toename van de grauwe gans als standgans.

5. Aantal afgeronde PAS-melders dossiers: Door verificatie is het aantal PAS-melders dossiers gedaald: in totaal zijn er nu nog 136 PAS-melders dossiers. Uit de verificatie zijn daarvoor onder meer de volgende redenen gebleken: de activiteit was niet meldingsplichtig, de activiteit was tijdelijk en reeds beëindigd, de activiteit voldoet om een andere reden niet aan de voorwaarden Rijk ten aanzien van realisatie, het is geen PAS-melding of de gerealiseerde activiteit wijkt substantieel af ten opzichte van de gemelde activiteit. Doordat de vergunningverlening nog steeds op slot zit, kunnen de 136 PAS-melders niet worden gelegaliseerd. 

Percentage tijdige verleende vergunningen en ontheffingen: In verband gerechtelijke uitspraken kan er niet tijdig beslist worden op stikstof aanvragen. Ook is het door de invoering van de Omgevingswet nog niet mogelijk om alle aanvragen goed weer te geven met betrekking tot tijdigheid.  

Toelichting
Per saldo is er een onderschrijding van € 739.000,-. Dit is als volgt te verklaren:

Structurele budgetten
De lagere lasten van € 219.000,- wordt met name veroorzaakt door twee budgetten.

Op het budget Groene Wetten is € 43.600,- minder uitgegeven, dit betreft met name kosten voor juridische bijstand die nog open staan, veroorzaakt door de langere looptijd van procedures. 

Op het budget voor de Weidevogels is een onderbesteding (€ 100.800,-). Bij de collectieven is een gebrek aan voldoende capaciteit waardoor er in 2025 niet tijdig subsidieaanvragen ingediend konden worden voor predatiebeheer. Daarnaast kon in het najaar van niet gestart worden met de voorbereiding van het beheer van de steenmarter door een lopende rechtszaak.

De hogere inkomsten zijn in totaal € 135.800,- wordt met name veroorzaakt doordat er meer legesinkomsten zijn gerealiseerd op de Natuurtaken in de Omgevingswet omdat er meer aanvragen zijn binnengekomen dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door de doorwerking van de Omgevingswet, waarbij natuurtoetsing explicieter wordt toegepast. Eveneens is er sprake van een toegenomen bewustwording van de vergunningplicht, onder andere door handhavingsverzoeken en juridische procedures.

Tijdelijke budgetten
De lagere lasten van € 462.000,- wordt met name veroorzaakt door het budget Procesmiddelen NP Lauwersmeer (€ 310.700,-), er is veel tijd besteed aan het opstellen van het Uitvoeringsprogramma 2026-2030 waardoor minder middelen zijn besteed aan andere activiteiten. De provincie is penvoerder, de resterende middelen blijven voor 2026 beschikbaar.

Op het budget Invasieve exoten bestrijding wordt de onderbesteding (€ 52.300,-) veroorzaakt doordat er minder eliminaties zijn uitgevoerd doordat in 2025 minder meldingen zijn binnengekomen van invasieve uitheemse soorten waarvoor de provincie een wettelijke verplichting voor eliminatie heeft.

Voor de subsidie Biotoopverbetering weidevogelgrasland (€ 33.000,-) zijn minder middelen aangevraagd dan van te voren was aangegeven door de collectieven, deze middelen vallen vrij.

Verder is er een onderbesteding op de lumpsum bijdrage voor de Regiodeal (€ 70.000,-), waarvan de regiokassiers hebben aangegeven dat ze alleen de middelen kunnen innen van de projecten die in het betreffende jaar zijn gestart. De resterende middelen die nog niet zijn besteed schuiven door naar 2026 en blijven beschikbaar als cofinanciering.

Reserves
De lagere lasten van € 11,1 mln. wordt veroorzaakt door:

Voor 2025 is een budget van € 85,5 mln. geraamd voor het Natuurpact bestaande uit de reserves Aankoop natuurterreinen en Natuurpact, daarnaast zijn er ook structurele middelen beschikbaar. Per saldo is er sprake van een onderbesteding van circa € 8,6 mln. over het gehele Natuurpact in 2025. Dit wordt met name veroorzaakt doordat er aan het einde van het jaar een correctieboeking is gemaakt voor de gebiedsinrichtingsprojecten. De gebiedsinrichtingsprojecten geven uitvoering aan het Natuurpact. Er zijn de afgelopen jaren meer inkomsten op deze projecten vanuit het Natuurpact verantwoord dan dat er aan kosten zijn gemaakt. Dit veroorzaakt een negatief bedrag op deze budgetten wat vanuit onze voorschriften niet is toegestaan.

Daarnaast is voor het gebiedsinrichtingsproject Beekdal Linde tot circa € 1 mln. minder kosten gemaakt doordat fietsbruggen later zijn geleverd waardoor de leverings- en uitvoeringskosten doorschuiven naar 2026.

De versterkte subsidie voor het project Zuivelhoeve op Schiermonnikoog van € 1 mln. is vastgesteld op € 200.000,-. Het verschil gaat weer terug naar het onderdeel N2000 binnen het Natuurpact.

Op de budgetten IPO BIJ12 voor Uitvoering & monitoring en Natuur & stikstof is een overbesteding van € 442.900,-. Dit betreft kosten voor de verschillende onderdelen die vanuit BIJ12 zijn uitgevoerd voor de onderdelen binnen het Natuurpact, die zijn hoger uitgevallen dan verwacht.

Op het onderdeel De Nieuwe Afsluitdijk - Vismigratierivier (VMR) is een onderbesteding van € 2,7 mln. Begin 2025 is er veel energie gestoken in het realiseren van aanvullende middelen (€ 13 mln.), dit is succesvol afgerond. Tijdens die periode lag het voorbereidende werk van de aannemer stil wat heeft geleid tot een lagere besteding. Voor de verwachte oplevering, begin 2027, heeft dit geen impact.

Er zijn op verschillende onderdelen meer inkomsten binnengekomen maar per saldo is er € 650.000,- minder gerealiseerd. Dit wordt veroorzaakt doordat de begrote afrekening van de Europese LIFE subsidie nog niet is ontvangen (€ 1 mln.). Er is discussie over de afrekening en vaststellingsbeschikking waartegen de provincie bezwaar heeft gemaakt. Vooralsnog zijn we positief gestemd over de uitkomst hiervan.

R. Indirecte uitvoeringskosten NPLG zijn voor de proceskosten € 312.300,- minder uitgaven gedaan, dit komt met name doordat de focus in 2025 lag op het opstellen van een plan van aanpak Stikstofreductie en Natuurherstel waar de besteding van deze middelen een onderdeel van is.  Dit verloopt via de mutatie reserves en deze middelen blijven beschikbaar.

Overlopende passiva
Per saldo is er een onderbesteding van € 592.000,-. Dit betreft verschillende onder- en overbestedingen van onderstaande posten. 

Voor het project LIFE All4Biodiversity zijn een aantal projecten goedkoper uitgevallen waardoor er een onderbesteding is op deze OP (€ 130.400,-). Het project LIFE Grassbird Habbitats heeft een onderbesteding van € 184.900,-. Dit wordt veroorzaakt doordat het niet is gelukt om de laatste 10 hectare herwaardering te realiseren. Dit komt door landelijke ontwikkelingen m.b.t. herwaardering en door de lange doorlooptijd van taxaties. Deze laatste herwaardering wordt in 2026 gerealiseerd.

Op de OP Nog af te sluiten weidevogel compensatie biotoopverbetering is een onderbesteding van € 100.000,-. Dit bestaat uit subsidieplafonds m.b.t. de regeling Weidevogelcompensatie biotoopverbetering, die in 2025 hebben open gestaan en waarvan de resterende aanvragen worden afgehandeld in 2026. Deze middelen blijven beschikbaar voor deze openstelling.

Op de SPUK J117(B) Versnelt natuurinclusief isoleren is een overbesteding van € 92.500,-. Dit wordt veroorzaakt door meer subsidieaanvragen en actieve inzet van gemeenten voor de Soortenmanagementplannen waardoor er meer inzet is gepleegd dan was begroot.

Op de SPUK J75B Regiodeal Zuidoost is er een overbesteding van € 116.800,- wat wordt veroorzaakt door een aanvullende beschikking die is ontvangen en niet begroot was. 

Op de SPUK L16 Programma Natuur is een onderbesteding van € 2,5 mln. Op basis van de voortgangsrapportage van de subsidieontvangers (de terreinbeherende organisaties) zijn de uitgaven ten laste van 2025 gebracht. De aannemers die onder de regie van terreinbeherende organisaties of de provincie maatregelen uitvoeren zijn minder ver gevorderd dan vooraf werd ingeschat. Het programma licht echter wel op schema en deze prestaties worden in 2026 afgerond. 

Op de SPUK L25 Versnellingsvoorstellen is er overbesteding van € 3,7 mln. Dit is veroorzaakt door een overboeking van reeds gemaakte kosten van SPUK L10 Impulsgelden Veenweide naar deze SPUK. Deze overboeking is in overleg met ministerie gedaan. De gemaakte kosten passen goed binnen de kaders van deze SPUK, met name de afwaarderingskosten van gronden, waardoor er in de SPUK L10 ruimte beschikbaar komt om andere doelen, zoals natuurontwikkeling, te realiseren.

Op de SPUK L33 Programma Natuur 2e fase is een onderbesteding van € 1 mln. De subsidiebeschikking SKNL zijn later afgegeven dan verwacht en dit wordt verrekend in 2026. Dit komt doordat de terreinbeherende organisaties de focus met name op de 1^e fase hebben gelegd.

Op de SPUK L35 Rpml is in totaliteit een onderbesteding van € 422.200,-. Dit wordt veroorzaakt door twee subsidieopenstellingen (Revitalisering bestaand bos en Biotoopverbetering weidevogels). Er zijn minder middelen beschikt, deze blijven beschikbaar voor een nieuwe openstellingen in de toekomst.

Toelichting
1.3 Binnen de nog vast te stellen POVI wordt gewerkt aan een LHS met bijhorend afwegingskader. 
1.5 Er is een 'pilot' gedaan om te kijken hoe en of PAS-melders middels intern salderen konden worden gelegaliseerd. Deze exercitie is tot uitvoering gebracht, maar door door de recente uitspraken rondom vergunningplicht intern salderen heeft deze pilot niet tot een definitieve oplossing (voor een deel van de PAS-melders) geleid. 

Toelichting
Per saldo is er een onderschrijding van € 138.000,-. Dit is als volgt te verklaren:

Tijdelijke budgetten
De onderbesteding van € 343.000,- wordt met name veroorzaakt door:

Op het budget Fryske Gruntafel is er een onderbesteding (€ 120.000,-) naar aanleiding van het besluit om vooralsnog de tafel te pauzeren. Deze middelen vallen vrij. Op het budget voor de Regiodeal Natuurinclusief Landbouw is een onderbesteding van € 52.100,-. Dit wordt veroorzaakt door de afronding van de Regiodeal waarbij er middelen over blijven. Op het budget Uitvoeringsagenda Landbouw is er een overbesteding van € 113.100,-. Dit komt vanwege de subsidie Friese rassen en gewassen die eerder is beschikt, de benodigde middelen staan begroot in 2026 en worden via de reserve naar 2025 overgeheveld. Op de projecten die wij zelf uitvoeren in het kader van de Regiodeal Noardwest Fryslân is een onderbesteding van € 263.300,-. Dit wordt veroorzaakt doordat het project pas kan starten als het Waddenfonds hun bijdrage beschikbaar heeft gesteld, dit is niet meer gelukt in 2025 en zal in 2026 plaatsvinden.

Reserves
De overbesteding (€ 1 mln.) wordt met name veroorzaakt door een bijdrage vanuit de Reserve van het Breed Cofinancieringsbudget aan de overlopende passiva POP 3 Kavelruil provincie. Dit komt doordat een deel van de door ons gemaakte kosten voor kavelruil niet subsidiabel zijn gebleken. 

Overlopende passiva
De onderbesteding (€ 754.000,-) wordt veroorzaakt door twee maatregelen binnen de SPUK L35 Rpml voor de onderdelen Monitoring en evaluatie (€ 581.200,-) en Gebiedsgericht versnellen (€ 278.000,-). Voor dit eerste onderdeel is in 2025 een start gemaakt met de planontwikkeling van dit maatregelpakket. Waar eerder gedacht werd dat dit al in 2025 zou kunnen starten is gebleken dat er meer voorbereidingstijd nodig is. Er zijn twee grote projecten gepland in 2026, waarmee in een groot deel van dit budget tot realisatie zal komen. Voor het twee onderdeel is er voor Wijnjewoude Energie Neutraal (WEN) in 2025 een subsidie beschikt maar zijn er opschortende voorwaarden gesteld. Dat leidt tot vertraging waardoor realisatie naar verwachting in 2026 plaats gaat vinden.